मेरो आमाबुबाले बालरोग विशेषज्ञलाई चमेरोले टोकेको कुरा बताउनुभयो, डाक्टरको अनुहार फक्क सेतो भयो। यो लगभग निश्चित मृत्युको कारण बन्ने बताइयो
सन् २००४ मा, म १५ वर्षकी थिएँ। एक आइतबार चर्चमा प्रार्थना सभा भइरहेको बेला एउटा डराएको सानो चमेरो चर्चभित्र यताउता उडिरहेको मैले देखेँ। त्यसबेला मलाई थाहा थिएन, तर त्यो चमेरोले मेरो जीवन नै परिवर्तन गर्नेवाला थियो।
त्यो चमेरो बाहिर निस्कने बाटो खोज्दै रंगीन सिसाका झ्यालहरू (stained-glass windows) बीच ठोक्किँदै उडिरहेको थियो। चर्चमा रहेका मानिसहरूले टोपीले त्यसलाई धपाउन खोजिरहेका थिए। अन्ततः कसैले जोडले हिर्काउँदा त्यो भुइँमा खस्यो र केही समयका लागि अचेतजस्तो भयो। म जनावरहरूलाई माया गर्ने भएकाले आमालाई त्यसलाई बाहिर लगेर छोड्न सक्छु कि भनेर सोधेँ। आमाले हुन्छ भन्नुभयो र मैले त्यसलाई ढोकासम्म बोकेर लगेँ। त्यो निकै ठूलो आवाजमा चिच्याइरहेको थियो।
बाहिर पुगेपछि मैले एउटा सल्लाको रूख (pine tree) देखेँ र त्यसमा राखिदिएर केही समय आराम गर्न दिँदा राम्रो होला भन्ने सोचेँ। तर त्यसो गर्नुअघि नै त्यसले मेरो औँलामा जोडले टोक्यो। टोकेको ठाउँमा बनेको घाउ सियोले घोचेको जत्तिकै सानो थियो, तर त्यहाँबाट रगत निस्किरहेको थियो र निकै दुखिरहेको थियो।
घर पुगेपछि आमाले घाउलाई antiseptic ले सफा गर्नुभयो। हामीले केही मानिसहरूलाई यो कुरा सुनायौँ। उनीहरूलाई आइतबारको प्रार्थना सभाका क्रममा यस्तो घटना हुनु अनौठो लागेको थियो। तर त्यो टोकाइले यति गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ भन्ने कुरा त्यतिबेला कसैको पनि कल्पनामा थिएन।
तीन हप्तापछि मलाई असाध्यै धेरै थकान महसुस हुन थाल्यो। त्यसको केही दिनपछि म ओछ्यानबाट उठ्नै नसक्ने भएँ, दुईवटा देखिन थाल्यो (double vision) र अनियन्त्रित रूपमा बान्ता हुन थाल्यो। केही समयपछि म कुनै प्रतिक्रिया नदिने अवस्थामा पुगेँ।
मेरो चिकित्सकले मलाई स्नायु रोग विशेषज्ञ (neurologist) कहाँ पठाउनुभयो। उहाँले meningitis वा Lyme disease को सम्भावित लक्षण खोज्न CT scan गर्न लगाउनुभयो। त्यसपछि हामीलाई घर पठाइयो। तर दुई दिनपछि, शनिबार, मेरो अवस्था सुधार नभएपछि आमाबुबाले मलाई अस्पताल लैजानुभयो। त्यहाँ थप scan गरियो र मलाई अस्पतालमै राखियो।
सोमबार आमाले बालरोग विशेषज्ञ (paediatrician) लाई चमेरोले टोकेको कुरा बताउनुभयो। यो कुरा सुनेपछि उहाँको अनुहार फक्क सेतो भयो। मलाई तुरुन्तै नजिकैको विशेषज्ञ बाल अस्पतालमा लगियो। त्यहाँ मेरो छाला र मेरुदण्डबाट निकालिएको तरल पदार्थ (spinal fluid) का नमुना लिइयो।
मंगलबारसम्ममा मलाई rabies (रेबिज) भएको पुष्टि भयो। मेरा आमाबुबालाई यो लगभग निश्चित रूपमा मृत्यु हुने अवस्था भएको बताइयो। खोप नलगाएका अवस्थामा रेबिजबाट कोही पनि बाँचेको थिएन। उनीहरूलाई दुई विकल्प दिइयो—मलाई अस्पतालमै छोडेर मृत्यु हुन दिने वा मलाई घर लैजाने।
मेरा आमाबुबा अत्यन्तै दुःखी र स्तब्ध हुनुभयो। सबै कुरा यति छिटो भयो कि वास्तवमा के भइरहेको छ भनेर बुझ्न र त्यसलाई आत्मसात् गर्नसमेत उहाँहरूलाई समय मिलेन।
त्यस बालरोग विशेषज्ञले मलाई बचाउन सकिने कुनै उपाय खोज्न इन्टरनेटभरि खोज्नुभयो। अन्ततः उहाँले मेरा आमाबुबालाई अहिलेसम्म कहिल्यै प्रयोग नगरिएको एउटा उपचारात्मक उपाय परीक्षण गर्न चाहेको बताउनुभयो। उहाँहरू अत्यन्त निराश र आशाविहीन अवस्थामा भएकाले तुरुन्तै त्यसका लागि सहमत हुनुभयो।
“कोमाबाट ब्यूँझिएपछि मैले चिच्याउन खोजेँ, तर मेरो मुखबाट कुनै आवाज निस्किएन। म हिँड्न, बोल्न, बस्न वा केही पनि गर्न सक्दिनथेँ।”
रेबिजको भाइरस स्नायु (nerves) र मेरुदण्ड (spinal cord) हुँदै मस्तिष्क (brain) सम्म पुग्छ। त्यहाँ पुगेपछि भाइरसले शरीरका विभिन्न प्रणालीलाई क्रमशः काम गर्न नसक्ने बनाउँदै लैजान्छ। चिकित्सकले भाइरसको प्रगतिलाई केही समयका लागि सुस्त बनाउन चाहनुभयो। त्यसका लागि मेरो मस्तिष्कको गतिविधि (brain function) दबाउन मलाई कोमामा राख्ने योजना बनाइयो। यसो गर्दा मेरो प्रतिरक्षा प्रणाली (immune system) लाई भाइरससँग लड्न पर्याप्त समय मिल्ने आशा गरिएको थियो।
अक्टोबर १० मा मलाई कोमामा राखियो। त्यस अवधिभर मेरो अवस्था अत्यन्त गम्भीर थियो। बिरामी भएपछि सुरुका दिनमा के भयो भन्ने मलाई केही पनि याद छैन। त्यसपछिका घटनाहरू मैले अरू मानिसहरूबाट सुनेर बिस्तारै थाहा पाएकी हुँ।
कोमाबाट ब्यूँझाइएपछि करिब दुई हप्तापछि मात्र मेरो स्मरणशक्ति फर्किन थाल्यो। मैले चिच्याउन खोजेँ, तर कुनै आवाज निस्किएन। म हिँड्न, बोल्न, आफैँ बस्न वा अरू कुनै काम गर्न सक्दिनथेँ।
म ११ हप्ता अस्पतालमा बसेँ। त्यसपछि थप दुई वर्ष अस्पतालको बाह्यरोगी उपचार तथा पुनर्स्थापना (outpatient therapy) इकाइमा बिताएँ, जहाँ मैले फेरि बोल्न र हिँड्न सिकेँ।
मलाई फेरि आफैँ हिँड्न सिक्न दुई महिना लाग्यो। कुनै पनि सहयोग नचाहिने गरी सामान्य रूपमा काम गर्न सक्ने हुन भने दुई वर्ष लाग्यो।
त्यतिबेला म खोप नलगाई रेबिजबाट बाँच्ने संसारकै एक मात्र व्यक्ति भएकाले विश्वभर समाचारको विषय बनेँ। मेरो उपचार र पुनर्स्थापनाका प्रत्येक क्षणलाई फिल्म टोलीहरूले रेकर्ड गरिरहेका थिए। यो सबै कुरा मेरो लागि अत्यन्तै भारी र असहज थियो।
मलाई परिवार र चिकित्सकहरूबाट प्राप्त सहयोग तथा संसारका विभिन्न ठाउँबाट आएका पत्रहरूले धेरै हौसला दिए।
त्यसयता मेरो अवस्थामा धेरै सुधार भएको छ, यद्यपि मेरो स्नायुमा अझै पनि केही क्षति (nerve damage) छ। त्यसपछि केही अन्य मानिसहरू पनि यही उपचार विधि प्रयोग गरेर रेबिजबाट निको भएका छन्। सबै बिरामीको परिणाम समान रूपमा सकारात्मक भने भएको छैन। तर कुनै समय खोपबिना लगभग निश्चित रूपमा मृत्यु हुने मानिएको रोगबाट बाँच्ने सम्भावना अहिले देखिनु अविश्वसनीय कुरा हो।
यस परिवर्तनको बाटो खोल्न आफूले पनि केही योगदान गर्न सकेँ भन्ने सोच्दा मलाई अत्यन्तै खुसी लाग्छ।
यो अनुभवपछि अरू कसैसँग पनि यस्तै घटना नहोस् भनेर रेबिजबारे जनचेतना फैलाउनुपर्छ भन्ने भावना ममा विकसित भयो। त्यसैले म अहिले पनि नियमित रूपमा विभिन्न परोपकारी संस्थाहरूसँग मिलेर रेबिजसम्बन्धी जनचेतना फैलाउने काम गर्छु।
अहिले मेरा तीन जना छोराछोरी छन् र म एउटा बाल संग्रहालय (children’s museum) मा काम गर्छु। यति ठूलो घटना भोगिसकेपछि पनि जनावरहरूप्रतिको मेरो प्रेम अझै उत्तिकै बलियो छ।
म चमेरो संरक्षणसम्बन्धी परोपकारी संस्थाहरूमा स्वयंसेवकका रूपमा पनि काम गर्छु। एउटा चमेरोले लगभग मेरो जीवन नै समाप्त गरिदिएको थियो, तर त्यसका कारण चमेराहरूको संरक्षण गर्नु मेरो कर्तव्य हो भन्ने भावना ममा अझै छ।
जेन्ना गिजे र एलिजाबेथको अन्तर्वार्ताबाट साभार
केही महत्वपूर्ण शब्दहरूको अर्थ
- Rabies = रेबिज / जलसन्त्रास — संक्रमित जनावरको टोकाइ वा र्यालबाट सर्न सक्ने गम्भीर भाइरल रोग
- Paediatrician = बालरोग विशेषज्ञ
- Neurologist = स्नायु रोग विशेषज्ञ
- Spinal fluid / Cerebrospinal fluid (CSF) = मेरुदण्ड तथा मस्तिष्क वरिपरि रहेको तरल पदार्थ
- Coma = कोमा / गहिरो अचेत अवस्था
- Immune system = प्रतिरक्षा प्रणाली
- Nerve damage = स्नायुमा भएको क्षति
- Outpatient therapy = अस्पतालमा भर्ना नभई गरिने उपचार तथा पुनर्स्थापना सेवा
- Stunned = चोट वा आघातका कारण केही समयका लागि अचेत/अर्धचेत अवस्थामा हुनु
यो जेन्ना गिजेको वास्तविक अनुभवमा आधारित कथा हो, जसमा एउटा सानो चमेरोको टोकाइबाट रेबिज संक्रमण भएपछि उनले अत्यन्त गम्भीर अवस्था सामना गरिन् र विशेष उपचारपछि बाँच्न सफल भइन्।
Original Article Source: The Guardian
Leave Your Comment