Health Budget in Nepal FY 2083/84: Universal Access to Health Services 

1. I have allocated NPR 101.95 billion to the health sector to ensure access to and utilization of quality basic health services for all citizens. Of this amount, NPR 15 billion has been allocated for the health insurance program.
2. I have allocated NPR 13.15 billion for health social protection programs, including treatment for disadvantaged citizens, the Safe Motherhood Program, and free medicines.
3. We will revise the basic health service package based on the changing nature and burden of diseases as well as cost-effectiveness.
4. We will complete the construction of the 336 basic hospitals whose construction has already begun within the next three years. A basic hospital will be constructed at a suitable location in one local level of each province with low human development indicators. For hospitals whose construction has not yet started, construction will proceed only after scientific mapping and assessment. I have allocated NPR 5.90 billion for the operation of basic hospitals and infrastructure development.
5. We will establish a National Health Accreditation Authority for the measurement, certification, and accreditation of health institutions and services.
6. We will expand telemedicine services in remote areas, including Karnali and Sudurpashchim, and ensure access to specialist health services through video consultations.
7. We will establish a burn treatment unit in federal specialized hospitals. We will strengthen the capacity of Bir Hospital and Kirtipur Hospital for intensive burn care.
8. We will initiate the construction of a Kidney Disease Treatment Center and a Trauma Center in Madhesh Province.
9. Arrangements have been made to provide free treatment for childhood cancers in government hospitals.
10. We will encourage health institutions established through citizen initiatives that have earned international recognition for providing exemplary and affordable health services. Under this initiative, I have allocated budget for the upgrading of Dhulikhel Community Hospital and the Kathmandu Institute of Child Health. Tax concessions have also been provided to the Tilganga Eye Institute to promote lens production.
11. We will expand services for the treatment of high-altitude sickness. Rapid Response Teams will be mobilized in affected areas for epidemic prevention and response.
12. To ensure the quality and regulation of medicines, diagnostic products, and other health-related food products produced or supplied within the country, we will establish a Food and Drug Administration (FDA).
13. We will implement a One Citizen, One Digital Profile System for real-time monitoring across all health institutions.
14. In collaboration with the community, cooperative, and private sectors, we will operate “Sulabh Pharmacy” services in all health institutions. We will also upgrade the National Drug Laboratory.
15. I have allocated NPR 320 million (32 crore) as a capital grant for the purchase and installation of a PET Scan and Cyclotron Machine at the B.P. Koirala Memorial Cancer Hospital.
16. We will operationalize the National Ayurveda Panchakarma and Yoga Service Center in Budhanilkantha, the National Ayurveda Research and Training Center in Kirtipur, and an Ayurveda Hospital with Natural and Alternative Medicine Services in Pokhara. Ayurveda and alternative medicine will be linked with health tourism.
17. We will advance infrastructure development works at Narayani Hospital, Gajendra Narayan Singh Hospital, and Ramraja Prasad Singh Academy of Health Sciences in Madhesh Province. We will also launch air ambulance services in remote areas of Karnali Province.
18. I have doubled the night-duty allowance for nursing personnel. I have also increased the transportation allowance provided to Female Community Health Volunteers (FCHVs) by 50 percent.

1. सबै नागरिकलाई गुणस्तरीय आधारभूत स्वास्थ्य सेवामा पहुँच तथा उपभोग सुनिश्चित गर्न स्वास्थ्य क्षेत्रमा रू. १०१ अर्ब ९५ करोड विनियोजन गरेको छु। यसमध्ये स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमका लागि रू. १५ अर्ब बजेट विनियोजन गरेको छु।
2. विपन्न नागरिक उपचार, आमा सुरक्षा कार्यक्रम, निःशुल्क औषधी लगायत स्वास्थ्य सामाजिक सुरक्षाका कार्यक्रमका लागि रू.१३ अर्ब १५ करोड विनियोजन गरेको छु।
3. रोगको बदलिँदो प्रकृति र भार एवम् लागत प्रभावकारिताका आधारमा आधारभूत स्वास्थ्य सेवाको प्याकेज परिमार्जन गर्नेछौं।
4. निर्माण सुरु भएका ३३६ आधारभूत अस्पताललाई आगामी तीन वर्षमा निर्माण सम्पन्न गर्नेछौं। मानव विकास सूचकाङ्क कम भएका हरेक प्रदेशका एक स्थानीय तहको उपयुक्त स्थानमा आधारभूत अस्पताल निर्माण गर्ने र निर्माण सुरु नभएका अस्पतालहरूको हकमा वैज्ञानिक नक्साङ्कन पश्चात मात्र निर्माण गर्नेछौँ। आधारभूत अस्पताल सञ्चालन तथा पूर्वाधार निर्माणका लागि रू. ५ अर्ब ९० करोड विनियोजन गरेको छु।
5. स्वास्थ्य संस्था तथा सेवाको गुणस्तर मापन, प्रमाणीकरण र प्रत्यायनका लागि "राष्ट्रिय स्वास्थ्य प्रत्यायन प्राधिकरण" स्थापना गर्नेछौं।
6. कर्णाली र सुदुरपश्चिम लगायतका दुर्गम क्षेत्रमा टेलिमेडिसिन सेवा विस्तार तथा भिडियो कन्सल्टेसन मार्फत विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्नेछौं।
7. सङ्घीय विशिष्टीकृत अस्पतालमा जलन उपचार युनिटको स्थापना गर्नेछौं। जलनको सघन उपचारको लागि वीर अस्पताल र कीर्तिपुर अस्पतालको क्षमता विकास गर्नेछौं।
8. मधेश प्रदेशमा मिर्गौला रोग उपचार केन्द्र र ट्रमा सेन्टर निर्माण सुरु गर्नेछौं।
9. बालबालिकामा हुने क्यान्सर रोगको सरकारी अस्पतालमा निःशुल्क उपचार हुने व्यवस्था मिलाएको छु।
10. नागरिक स्तरबाट स्थापना भई अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमै ख्याति प्राप्त अनुकरणीय सर्वसुलभस्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने स्वास्थ्य संस्थालाई प्रोत्साहित गर्नेछौं। यस अन्तर्गत धुलिखेल सामुदायिक अस्पताल र काठमाडौँ इन्स्टिच्युट अफ चाइल्ड हेल्थको स्तरोन्नति गर्न बजेट विनियोजन गरेको छु। तिलगंगा आँखा प्रतिष्ठानलाई लेन्स उत्पादनमा प्रोत्साहित गर्न कर सहुलियत प्रदान गरेको छु।
11. हाइ अल्टिच्यूड सिकनेस उपचार सेवा विस्तार गर्नेछौँ। महामारी रोकथाम एवम् प्रतिकार्यका लागि प्रभावित क्षेत्रमा द्रुत प्रतिकार्य टोली परिचालन गर्नेछौं।
12. देशभित्र उत्पादन वा आपूर्ति हुने औषधि, रोग निदानात्मक र अन्य स्वास्थ्यजन्य खाद्यान्न सामग्रीहरुको गुणस्तर र नियमन सुनिश्चित गर्न “फुड एन्ड ड्रग एडमिनिस्ट्रेशन" स्थापना गर्नेछौं।
13. सम्पूर्ण स्वास्थ्य संस्थाहरूमा रियल टाइम अनुगमनका लागि एक नागरिक एक डिजिटल प्रोफाइल प्रणाली कार्यान्वयनमा ल्याउनेछौं।
14. सामुदायिक, सहकारी र निजी क्षेत्रको सहकार्यमा सबै स्वास्थ्य संस्थामा “सुलभफार्मेसी" सञ्चालन गर्नेछौं। राष्ट्रिय औषधि प्रयोगशालाको स्तरोन्नति गर्नेछौँ।
15. वी.पी. कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा पिइटी स्क्यान, साइक्लोट्रोन मेसिन खरिद तथा जडान गर्न पुँजीगत अनुदानका लागि रू. ३२ करोड विनियोजन गरेको छु।
16. राष्ट्रिय आयुर्वेद पञ्चकर्म तथा योग सेवा केन्द्र, बुढानिलकण्ठ, राष्ट्रिय आयुर्वेद अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्र, कीर्तिपुर र पोखरा स्थित प्राकृतिक तथा बैकल्पिक चिकित्सा सहितको आयुर्वेद अस्पताल सञ्चालनमा ल्याई आयुर्वेद तथा बैकल्पिक चिकित्सा क्षेत्रलाई स्वास्थ्य पर्यटनसँग जोड्नेछौँ।
17. मधेश प्रदेशस्थित नारायणी अस्पताल, गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पताल र रामराजाप्रसाद सिंह स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको पूर्वाधार विकास कार्य अघि बढाउनेछौँ। कर्णाली प्रदेशका दुर्गम स्थानहरुमा एयर एम्बुलेन्स सेवा सुरु गर्नेछौं।
18. नर्सिङ कर्मचारीको रात्री ड्युटी भत्ता दोब्बर गरेको छु। महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकालाई प्रदान गरिंदै आएको यातायात खर्चमा पचास प्रतिशतले वृद्धि गरेको छु।

Health Budget in Nepal FY 2082/83: Disease-free Nepal: Healthy Nepali

Disease-free Nepal: Healthy Nepali

1. To promote a healthy lifestyle, including clean food, yoga, meditation, exercise, and positive thinking, the 'Nirogi Nepal’ (Disease-free Nepal)' campaign will be implemented. Free, accessible, and quality basic health services will be made available to all citizens. Investment will be increased in skilled manpower, modern equipment, and infrastructure to expand specialized healthcare services.
2. Restructuring of the Health Insurance Program: The health insurance program will be restructured. Legal provisions will be effectively enforced and the program’s coverage expanded. The insurance benefits will be gradually increased. The Social Health Security Program will be integrated into health insurance. Insured individuals will have the option to choose from different policies. Duplication will be eliminated, leakages controlled, and institutional governance improved. Insurance coverage for senior citizens, persons with disabilities, Dalits, the ultra-poor, and minority communities will continue. Rs. 10 billion has been allocated for the program. Remaining payment claims will be reviewed by a third party and settled within this fiscal year.
3. Expansion of Specialized Services for Non-Communicable Diseases: Specialized services for diagnosis and treatment of non-communicable diseases such as hypertension, heart disease, diabetes, kidney, liver, and cancer will be expanded with skilled doctors and modern equipment. Heart and cancer treatment services will be extended to all seven provinces. Intensive screening for non-communicable diseases will be conducted in the month of Falgun.
4. Supply and Record of Free Medicines: The supply of free medicines provided through basic health service centers and basic hospitals will be ensured. A system will be implemented to keep records and publish the distributed medicines on the website. Rs. 2.06 billion has been allocated for this purpose.
5. Preparedness for Epidemics and Infectious Diseases: Budget has been arranged for effective preparedness and response to health emergencies caused by infectious diseases and epidemics, including control of dengue and other vector-borne diseases. Advanced technology will be adopted for diagnosis and treatment of sickle cell anemia, which is a severe health issue in the Tharu community.
6. Specialized Burn Treatment Units in Every Province: Specialized burn treatment departments will be established in one government hospital in each province to provide quality burn care within the country. A modern burn ICU unit will be expanded at Bir Hospital.
7. Grants for Key Hospitals and Service Expansion: Capital grants have been arranged to improve the services and quality of Kirtipur Burn Hospital, Dhulikhel Hospital, Kathmandu Institute of Child Health, Tilganga Eye Centre, and Rana Ambika Eye Hospital.
8. Completion of Basic Hospital Construction; Construction of ongoing basic hospitals will be completed. Operational management of completed hospitals will be done in collaboration with local levels and communities. Rs. 11.24 billion has been allocated for this purpose.
9. Expansion of Telemedicine and Digital Health: Telemedicine and digital health services will be expanded for all citizens to easily access healthcare. Robotic technology and artificial intelligence will be used for advanced healthcare delivery.
10. Infrastructure for Advanced Medical Education and Services: Budget has been allocated to develop infrastructure, equipment, and human resources at Bir Hospital for international-level medical education and advanced healthcare. Kanti Children’s Hospital will be developed as a center of excellence in child health services.
11. Free Cancer Screening and Treatment Programs: Free screening programs for cervical and breast cancer, and uterine prolapse will continue. HPV vaccination for girls and free cancer treatment for children under 14 have been allocated dedicated funding.
12. Maternal and Child Health Safety Programs: To protect the lives of pregnant women, new mothers, and newborns, Rs. 13.82 billion has been allocated for the Safe Motherhood Program, Golden Thousand Days initiative, and the Social Health Security Program for the poor. Services for identifying, treating, and rehabilitating children with autism and intellectual disabilities will begin in all provinces.
13. Mental Health Counseling and Neurosciences Center: Mental health problems will be addressed through psychosocial counseling and awareness programs. The capacity of the Mental Hospital in Lagankhel will be expanded. A National Neuroscience Center will be established in central hospitals of Kathmandu Valley for quality treatment of brain, spinal, and nerve diseases.
14. Upgrade of National Public Health Laboratory: The National Public Health Laboratory in Teku will be upgraded to an international-level facility capable of testing all types of samples. Infrastructure, equipment, and personnel will be arranged to end the need to send test samples abroad.
15. Promotion of Alternative Medicine Systems: Alternative treatment systems such as Ayurveda, naturopathy, homeopathy, acupuncture, and Amchi medicine will be promoted. Production capacity of Singha Durbar Vaidyakhana will be expanded. A National Ayurveda Panchakarma Yoga Service Center will be brought into operation. The Citizen Health Program will be expanded to all local levels.
16. Regulation and Quality Control of Medicines: Regulatory capacity will be enhanced to ensure the availability of quality medicines at affordable prices. The capacity of the National Drug Laboratory will be strengthened to test all types of medicines. Domestic production of essential medicines will be facilitated.
17. Implementation of National Population Policy: The National Population Policy will be implemented to utilize demographic dividends for development and prosperity. To address the trend of “development uphill, people downhill,” opportunities for production and employment in rural economies will be created. Migration will be managed, and population growth will not be allowed to fall below the replacement level.
18. Total Allocation for the Ministry of Health and Population: Rs. 95.81 billion has been allocated for the Ministry of Health and Population.

निरोगी नेपालः स्वस्थ नेपाली

1. स्वच्छ आहार, योग, ध्यान, व्यायाम र सकारात्मक सोच सहितको जीवनशैली विकास गर्न 'निरोगी नेपाल' अभियान सञ्चालन गरिनेछ । आम नागरिकलाई निःशुल्क, सर्वसुलभ र गुणस्तरीय आधारभूत स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराइनेछ । विशिष्टीकृत स्वास्थ्य सेवाको दायरा विस्तार गर्न सक्षम जनशक्ति, आधुनिक उपकरण र पूर्वाधारमा लगानी वृद्धि गरिनेछ ।
2. स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको पुनर्संरचना गरिनेछ। यस सम्बन्धी कानूनी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन र दायरा विस्तार गरिनेछ । बीमितहरूको सुविधा थैली क्रमशः वृद्धि गर्दै लगिनेछ। सामाजिक स्वास्थ्य सुरक्षा कार्यक्रमलाई स्वास्थ्य बीमामा एकीकृत गरिनेछ । बीमितहरूलाई फरक फरक पोलिसी छनौटको सुविधा उपलब्ध गराइनेछ। बीमा सुविधाको दुरूपयोग हुन नदिन दोहोरोपना हटाइनेछ, चुहावट नियन्त्रण र संस्थागत सुशासन कायम गरिनेछ। ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति, दलित, अति विपन्न तथा अल्पसंख्यक समुदायको बीमा सुविधालाई निरन्तरता दिइनेछ । स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमका लागि रु.१० अर्ब विनियोजन गरेको छु। साथै, हालसम्म बाँकी रहेको भुक्तानी दावी रकम तेस्रो पक्षबाट परीक्षण गराई यसै आर्थिक वर्षमा फरफारक गर्ने व्यवस्था मिलाएको छु।
3. उच्च रक्तचाप, मुटु, मधुमेह, मृगौला, कलेजो र क्यान्सर लगायतका नसर्ने रोगको निदान र उपचारका लागि दक्ष चिकित्सक र आधुनिक उपकरणसहित विशिष्टीकृत सेवा विस्तार गरिनेछ। सातै प्रदेशमा मुटुरोग र क्यान्सर रोगको उपचार विस्तार गरिनेछ । फागुन महिनामा नसर्ने रोगको सघन स्क्रिनिङ्ग गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ ।
   
4. आधारभूत स्वास्थ्य सेवा केन्द्र र आधारभूत अस्पतालबाट निःशुल्क उपलब्ध हुँदै आएका औषधीहरूको आपूर्ति सुनिश्चित गरिनेछ । वितरण गरिएका औषधीको अभिलेख राख्ने र वेबसाइटमा प्रकाशन गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ। यसका लागि रु. २ अर्ब ६ करोड विनियोजन गरेको छु।
5. संक्रामक रोग र महामारीबाट सिर्जना हुने स्वास्थ्य आपतकालीन अवस्थाको पूर्व तयारी एवम् प्रतिकार्यलाई प्रभावकारी बनाउन र डेङ्गी लगायत कीटजन्य रोगको नियन्त्रण गर्न आवश्यक बजेटको व्यवस्था गरेको छु। थारू समुदायमा गम्भीर स्वास्थ्य समस्याका रूपमा रहेको सिकलसेल एनेमिया रोगको निदान तथा उपचारका लागि नवीनतम् प्रविधि अवलम्बन गरिनेछ ।
6. स्वदेशमै जलनको गुणस्तरीय उपचार सेवा प्रदान गर्न सबै प्रदेशका एक-एक सरकारी अस्पतालमा विशिष्टिकृत जलन उपचार विभाग सञ्चालन गरिनेछ । वीर अस्पतालमा जलनको सघन उपचारका लागि आधुनिक कक्ष विस्तार गरिनेछ ।
   
7. कीर्तिपुर जलन अस्पताल, धुलिखेल अस्पताल, काठमाडौँ इन्स्टिच्यूट अफ चाइल्ड हेल्थ, तीलगङ्गा र रणअम्बिका आँखा अस्पतालको सेवा तथा गुणस्तर वृद्धि गर्न पुँजीगत अनुदानको व्यवस्था गरेको छु।
8. निर्माणाधीन आधारभूत अस्पतालको निर्माण कार्य सम्पन्न गरिनेछ । निर्माण सम्पन्न भएका अस्पतालहरूलाई स्थानीय तह र समुदायको सहकार्यमा सञ्चालन गरिनेछ। यसका लागि रु. ११ अर्ब २४ करोड विनियोजन गरेको छु।
9. स्वास्थ्य सेवामा सबै नागरिकको सहज पहुँचका लागि टेलिमेडिसिन र डिजिटल हेल्थ सेवाको विस्तार गरिनेछ । अत्याधुनिक स्वास्थ्य सेवाको लागि रोबोटिक प्रविधि तथा कृत्रिम बौद्धिकताको उपयोग गरिनेछ ।
   
10. वीर अस्पतालबाट अन्तर्राष्ट्रियस्तरको चिकित्सा शिक्षा र अत्याधुनिक स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउन पूर्वाधार निर्माण, उपकरण र जनशक्ति व्यवस्थापनका लागि बजेट व्यवस्था गरेको छु। कान्ति बाल अस्पताललाई बाल स्वास्थ्य सेवाको सेन्टर अफ एक्सिलेन्सको रूपमा विकास गरिनेछ ।
11. पाठेघर तथा स्तन क्यान्सर र पाठेघर खस्ने रोगको निःशुल्क परीक्षण गर्ने कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइनेछ। बालिका लक्षित एच.पी.भी खोप र चौध वर्ष मुनिका बालबालिकालाई निःशुल्क क्यान्सर उपचार गर्न रकम विनियोजन गरेको छु।
12. गर्भवती, सुत्केरी तथा नवजात शिशुको जीवनरक्षाका लागि आमा सुरक्षा कार्यक्रम, सुनौला हजार दिन र विपन्न नागरिकका लागि सामाजिक स्वास्थ्य सुरक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न रु. १३ अर्ब ८२ करोड विनियोजन गरेको छु। सबै प्रदेशमा अटिजम तथा बौद्विक अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरूको पहिचान, उपचार तथा पुनर्स्थापनाका लागि सेवा प्रारम्भ गरिनेछ ।
13. मनोसामाजिक परामर्श र सचेतना कार्यक्रममार्फत मानसिक स्वास्थ्य समस्या निराकरण गरिनेछ। मानसिक अस्पताल लगनखेलको क्षमता विस्तार गरिनेछ। काठमाडौं उपत्यका स्थित केन्द्रीय अस्पतालमा मस्तिष्क, मेरूदण्ड तथा स्नायु रोगको गुणस्तरीय उपचारका लागि राष्ट्रिय न्युरोसाईन्स केन्द्र स्थापना गरिनेछ ।
14. टेकुस्थित राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालालाई सबै प्रकारका नमुना परीक्षण हुने अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रयोगशालामा स्तरोन्नति गर्न पूर्वाधार विकास, यन्त्र उपकरण र जनशक्ति व्यवस्थापन गरिनेछ । यसबाट नमुना परीक्षणका लागि विदेश पठाउनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य हुने विश्वास लिएको छु।
15. आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा, होमियोप्याथी, अक्युपञ्चर, आम्ची लगायतका वैकल्पिक उपचार पद्धतिलाई प्रवर्द्धन गरिनेछ । सिंहदरबार वैद्यखानाको उत्पादन क्षमता विस्तार गरिनेछ । राष्ट्रिय आयुर्वेद पञ्चकर्म योग सेवा केन्द्र सञ्चालनमा ल्याइनेछ। नागरिक आरोग्य कार्यक्रमलाई सबै स्थानीय तहमा विस्तार गरिनेछ ।
    
16. सुपथ मूल्यमा गुणस्तरीय औषधी उपलब्ध गराउन नियमन क्षमता अभिवृद्धि गरिनेछ । राष्ट्रिय औषधी प्रयोगशालाको क्षमता विस्तार गरी सबै प्रकारका औषधीको गुणस्तर जाँच गरिनेछ। अत्यावश्यक औषधीको स्वदेशमै उत्पादन बढाउन सहजीकरण गरिनेछ ।
17. राष्ट्रिय जनसङ्ख्या नीति कार्यान्वयन गरी विकास र समृद्धिमा जनसाङ्ख्यिक लाभको उपयोग गरिनेछ । 'विकास उकालो चढ्ने, मान्छे ओरालो झर्ने' अवस्थालाई बदल्न ग्रामीण अर्थतन्त्रमा उत्पादन र रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गरिनेछ । बसाइँसराइलाई व्यवस्थित गर्ने र जनसङ्ख्या वृद्धिदरलाई प्रतिस्थापन दरभन्दा कम हुन नदिने नीति लिइनेछ ।
18. स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयको लागि रु. ९५ अर्ब ८१ करोड विनियोजन गरेको छु।

Source: नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय, बजेट वक्तव्य २०८२/८३ (Budget Speech 2082/83)