World Cervical Cancer Elimination Day
November 17
International Public Health Days
All
2025
Shisir Kumar Adhikari
विश्व पाठेघरको मुखको क्यान्सर निवारण दिवस (World Cervical Cancer Elimination Day)
विश्व स्वास्थ्य संगठनको ७८औं महासभाबाट पहिलो पटक नोभेम्बर १७ लाई विश्व पाठेघरको मुखको क्यान्सर निवारण दिवसको रुपमा मनाउने घोषणा गरे अनुरुप २०२५ मा पहिलो पटक "आजैदेखि लागौं : पाठेघरको मुखको क्यान्सर निवारण गरौं” (Act Now: Eliminate Cervical Cancer) भन्ने नाराका साथ यस दिवस मनाउन लागिएको छ। सन् २०२२ मा यहि दिनमा विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले पाठेघरको मुखको क्यान्सरलाई सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याको रूपमा अन्त्य गर्ने विश्वव्यापि रणनीति (Global Strategy) सुरु गरेको थियो। पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोकथाम, उपचार र निवारण का लागि यस वर्षको नाराले सबै सरोकारवाला निकायहरुलाई अहिले नै कदम चाल्न प्रेरित गर्छ ।
पाठेघरको मुखको क्यान्सर HPV भाइरसको संक्रमण बाट हुने गर्दछ । पाठेघरको मुखको क्यान्सर मध्ये ७० प्रतिशत भन्दा वढी क्यान्सर Human Papilloma Virus को १६ र १८ प्रजातिका कारण हुन्छ। समयमै पत्ता लगाई उपचार भएमा पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोकथाम गर्न सकिन्छ । पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ गर्न VIA, HPV DNA रpap smear लगायतका विधिहरु उपलव्ध छन् ।
पाठेघरको मुखको क्यान्सर (Cervical Cancer) प्रारम्भिक अवस्थामा पत्ता लगाइए र प्रभावकारी रूपमा उपचार गरिएमा पूर्ण रूपमा रोकथाम र उपचार हुने रोग हो तर पनि यो विश्वभर महिलाहरूमा देखिने चौथो क्यान्सर हो। सन् २०२२ मा मात्र यो रोगका कारण करिब ३.५ लाख महिलाहरूले ज्यान गुमाए। नेपालमा पनि महिलाहरूमा हुने क्यान्सर मध्ये पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रमुख क्यान्सर हो। Global Cancer Observatory, 2022 को प्रतिवेदन अनुसार नेपालमा बार्षिक २१६९ जना महिलाहरूमा पाठेघरको मुखको क्यान्सर पत्ता लाग्ने गरेको छ भने १३१३ जना महिलाको पाठेघरको मुखको क्यान्सरका कारण मृत्यु हुने गरेको छ। यस हिसावले नेपालमा पाठेघरको मुखको क्यान्सरका नयाँ बिरामी पत्ता लाग्ने दर (incidence rate) १४.२ प्रति लाख रहेको छ भने मृत्यु दर ८.७ प्रति लाख रहेको छ।
|
पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुने कारणहरु :
- ह्युमन प्यापिलोमा भाईरस (Human Papilloma Virus) को संक्रमण
- धुम्रपान तथा मद्यपान
- प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुने रोगबाट ग्रसित महिलाहरु (जस्तैः मधुमेह एच.आइ.भि. संक्रमित)
निम्न प्रकारको महिलाहरुमा यो क्यान्सर हुने बढि खतरा हुन्छः
- सानो उमेरमा विवाह भएका महिलाहरु
- सानो उमेरमा यौन सम्पर्क राख्ने महिलाहरु
- बढि पुरुष संग यौन सम्पर्क गर्ने महिलाहरु
- बढि सन्तान जन्माएका महिलाहरु
- खानपानमा ध्यान नदिने तथा कुपोषण भएका महिलाहरु
- ह्युम्यान् प्यापिलोमा भाईरस (Human Papilloma Virus) को संक्रमण भएका महिलाहरु
- पाठेघर अथवा यौन सम्बन्धि बारम्बार संक्रमण भईरहने महिलाहरु
- लामो समयसम्म हर्मोन (Hormone) तथा चक्की (Pill) लिने महिलाहरु
पाठेघरको मुखको क्यान्सर लक्षणहरु :
एच. पि. भी. संक्रमणबाट हुने पाठेघरको मुखको क्यान्सरको शुरुको अवस्थामा धेरै जसो महिलामा कुनै लक्षण र चिन्ह देखिदैन । तर रोग बढेको खण्डमा निम्न लक्षणहरु देखा पर्न सक्दछन् :
- क्यान्सरको अन्तिम अवस्थामा मात्र तल्लो पेट दुख्ने,
- अनियमित रुपमा रगत बग्ने (Spotting),
- फोहर तथा गन्हाउने पानी बग्ने (foul smelling discharge),
- यौन सम्पर्कपछि रगत देखिने,
- महिनावारी सुकिसकेका महिलाहरुमा पनि रगत देखिने,
- बिना कारण ढाड, कम्मर तथा तल्लो पेट दुख्नु र खुट्टा सुन्निने,
- बिना कारण वजन घट्ने,
- कमजोरी हुने, रक्तअल्पता जस्ता लक्षणहरू देखिन्छन् भने क्यान्सर फैलिएको अवस्थामा दिसा पिसाव गर्दा अप्ठ्यारो हुने समेत हुन सक्दछ ।
शुरुको अवस्थामा निदान भएको खण्डमा उपचार संभव भए तापनि अन्तिम अवस्थामा उपचारले काम गर्ने संभावना निकै कम रहन्छ ।
पाठेघरको मुखको क्यान्सरका विभिन्न अवस्थाहरु :
- पहिलो अवस्था क्यान्सर पाठेघरमा मात्र हुन्छ, पाठेघरको द्वारमा हुँदैन।
- दोस्रो अवस्था पाठेघरबाट क्यान्सर पाठेघरको मुख तथा द्वारसम्म फैलिन्छ।
- तेस्रो अवस्था क्यान्सर पाठेघरबाट बाहिर फैलिन्छ तर तल्लो पेटका अंगहरूमा मात्र सीमित हुन्छ।
- चौथो अवस्था क्यान्सर तल्लो पेटबाहेक अन्यत्र जस्तैः पिसाब थैली, आन्द्रा, कलेजो, फोक्सो, हड्डी ग्रन्थिहरू र अरू अंगहरूमा पनि फैलिन्छ।
पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोग निदानका विधि तथा तरिकाहरु :
- PAP stain
- HPV DNA test
- Cervical cell biopsy
पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोग रोकथामका उपयाहरु :
पाठेघरको क्यान्सरको यकिन कारण हालसम्म पत्ता लागेको छैन, त्यसकारण रोकथाम कठिन छ । हामीलाई थाहा भएका सम्भावित कारणहरू र हानिकारक तत्त्वहरू त्यागेर रोकथामको प्रयास गर्ने हो । संक्रमणको समयमै उपचार, सन्तुलित आहारविहार, सुरक्षित यौन अभ्यास, धुम्रपान त्याग, नियमित रूपमा योनिश्रावको परीक्षण, शारीरकि अभ्यास, लाक्षणिक उपचार, मनोवैज्ञानिक सहयोग, क्यान्सरका बारेमा जनचेतना विस्तारजस्ता उपायहरूले रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति तथा मनोबल वृद्धि हुन्छ ।
- असुरक्षित यौन सम्पर्क नगर्ने, स्वस्थ, मर्यादित एवं सुरक्षित यौन अभ्यास गर्ने ।
- एच.पि.भी.खोप लिने । यौन सम्पर्क हुने उमेरभन्दा पहिले नै यो खोप लगाएमा मात्र बढी प्रभावकारी हुने कुरा हाल सम्मको अध्ययनले देखाएको छ ।
- तौल घटाउने ।
- सन्तुलित आहारको सेवन गर्ने ।
- कम चिल्लो र बढी रेसायुक्त खाना खाने ।
- धुम्रपान नगर्ने ।
- नियमित व्यायाम गर्ने ।
- तल्लो पेटको संक्रमण समयमै उपचार गर्ने ।
- अवैज्ञानिक उपचारमा समय नष्ट गरेर सुरुको अवस्थालाई गम्भीर अवस्थामा नपुर्याउने ।
- यो रोगको समयमै पहिचान तथा निदानका लागि तपसिल देहाय बमोजिम पाठेघरको जाँच गराउनु पर्दछः
समयमै उपचार गरेमा पाठेघरको क्यान्सरबाट ८४ प्रतिशत बाँच्ने सम्भावना हुन्छ। पाठेघरको पूर्णरूपमा क्यान्सर भइसकेपछि ८३ प्रतिशत महिलाहरू पाँच वर्ष बाँच्छन् भने सुरुको अवस्थामा निदान भएका ९६ प्रतिशत महिलाहरू पाँच वर्ष बाँच्ने सम्भावना हुन्छ । हाम्रोजस्तो अविकसित, स्वास्थ्य चेतना एवं सेवा केन्द्रीकृत भएको मुलुकमा कमसेकम प्रत्येक अस्पताल तथा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा अल्ट्रासाउन्ड र योनिश्रावको जाँच गर्ने न्यूनतम व्यवस्था भएमा पाठेघरको क्यान्सरको समयमै निदान भएर महिलाको मृत्युदर घट्ने सुनिश्चित छ ।
क्यान्सर रोगसँग सम्बन्धित अन्य सामग्रीहरु अध्ययन गर्न र डाउनलोड गर्न यहाँ (Click) गर्नुहोला ।
Themes/Slogans of World Cervical Cancer Elimination Day
Year
Theme/Slogan